Mijmering op zondag: hoe schrijf je een roman? Deel 10 De rode draad

P1040555-2
foto (11)

Mijmering op zondag: hoe schrijf je een roman? Deel 10 De rode draad

Op dit moment ben ik bezig met de derde versie van mijn manuscript en naar verwachting tevens de afronding van mijn roman. Het schrappen en schaven is niet makkelijk. Het is mijn ‘kindje’.
De wijziging van de titel was al een bevalling op zich: ik heb in de afgelopen jaren eerst een paar woorden in de titel veranderd, daarna in een andere volgorde gezet. Ineens was de nieuwe titel er. Zo voor de hand liggend en toch al die tijd volledig afgeschermd: ‘Vrijheid in gebondenheid’. De subtitel volgde vanzelf: Hoe een westerse streng rooms-katholieke jonge vrouw haar vrijheid vindt in het extreem islamitische Saoedi-Arabië.

Het issue waar ik nu voor sta is: ga ik als schrijver nu echt met de billen bloot? Een paar weken geleden kreeg ik van thrillerschrijver Simone van der Vlugt, die maar liefs 2 miljoen boeken heeft verkocht, het mooie compliment: ‘Desiree, je kunt schrijven! Dat zeg ik niet tegen iedere cursist, want bij sommige mensen is het duidelijk dat het er niet in zit, maar daar val jij niet onder. Ik kan merken dat je verstand hebt van de oosterse wereld.’
Maar het vervolg van haar feedback bracht me meteen in de uiterste staat van verwarring: ‘Schrik niet van het commentaar in je tekst, want het is opbouwend bedoeld. Ik zou graag wat meer willen horen over Maria…’
Dat brengt me meteen naar de vragen: Waarom vertel ik het verhaal? Wat wil ik de lezer vertellen over de hoofdpersoon? Centrale vraag: wat is de rode draad van mijn roman? Laat ik daar eerst even bij stilstaan. Met dank aan: sam-rain-articles.blogspot.com die de theorie van de rode draad kort en krachtig wist te verwoorden:

‘Alle takken van de boom zitten aan de stam of leiden er naar toe.’ – Sam Rain

De rode draad klinkt als een meesterwerk op zichzelf, terwijl het eigenlijk doodeenvoudig is. Echt waar. Een goed verhaal heeft een begin, een climax en een slot – de hoofdlijn. Hoe complexer het verhaal, hoe mooier het is voor de slimme lezer, maar de draad kwijtraken is een valkuil voor een publiek die het geduld er niet voor heeft. De ‘Hollywood’ formule denkt in twee ‘plotpoints’; het begin bouwt de omgeving en het karakter op, waarna het karakter bij het eerste plotpoint gedwongen wordt richting de climax te gaan (het tweede plotpoint).

Hoofdlijn. De rode draad is eenvoudigweg dit principe – de hoofdlijn met een generieke probleemstelling voor de hoofdkarakters. Aan dit rode draadje hangen de ‘deelvragen’: welke sub problemen moet het karakter ‘oplossen’ en in welke chronologische volgorde? Laten we als voorbeeld een aflevering nemen van een bekende politie/detective serie:

Probleem: Er is een misdaad gepleegd en de identiteit van de pleger is onbekend, met een wereldwijd gevaar;

Oplossing: het was de schaduw regering die alles beheerst.
We hebben een scenario geschapen, dat we moeten ‘opvullen’ met gebeurtenissen die de karakters ontwikkelen, de toeschouwer geïntegreerd laat en een doelstelling die het verhaal beëindigd (bijv. de arrestatie). Als je geen rode draadjes gebruikt, wordt de serie ‘saai’; er is een formule die min of meer voorspelbaar is. Als we voor het hele ‘seizoen’ een rode draad gebruiken, kan iedere aflevering de ‘ruimte’ zijn om de doelstellingen voor de draad deels te vullen.

Ontwikkeling: Jack verliest zijn gezin aan zijn belangrijke werk.

Probleem: Jack raakt zijn baan kwijt en de groep wordt opgeheven

Oplossing: Jack is gedreven genoeg om het desnoods op eigen houtje te doen.

Zo kan aflevering drie een scene plaatsen die aanleiding geeft tot de ontwikkeling, aflevering 7 en 8 die de ontwikkeling versterkt. De aflevering 12 en 14 bouwen in dialoog en gebeurtenissen op naar het probleem, dat zich in de laatste aflevering manifesteert als óf slot óf cliffhanger. Ze wekken gebeurtenissen ‘zonder’ duidelijk doel een ‘Aha’-moment op; van een simpel dialoog tot een kolossale gebeurtenis kan een detail bijdragen aan de draad.

Ontwikkelen. In de Harry Potter-reeks is ieder boek een ‘aflevering’ waar Harry zich steeds meer ontwikkeld; van ontsnapping uit het ouderlijk huis naar de magische wereld en triomferend als jonge held. De ‘wees’ krijgt echter een opbouw naar het eindspel, waar de eenzaamheid ontwikkeld naar verbittering; juist deze rode draad van ontwikkeling maakt van Harry de echte held – niet zo rooskleurig als we vaak denken, maar een strijder met veel verliezen.

De rode draad is formule werk; welke ontwikkeling moet mijn karakter doormaken, welk probleem moet deze op lange termijn oplossen en hoe verdeel het probleem in genoeg deelvragen? Hoe meer mysterie, hoe meer deelvragen je nodig hebt. Trucje: beantwoord sommige vragen wel voor jezelf en niet voor de toeschouwer – het klopt als een geheel, maar houd z’n ‘mystieke’ bekleding.
Tot zover de theorie, zie verder: sam-rain-articles.blogspot.com.

Ik heb nog even wat vingeroefeningen gedaan: het schrijven van het korte verhaal ‘Te gek voor woorden’ voor de Boekenweek Schrijfwedstrijd 2015. Ik ben benieuwd of de lezer de rode draad van dit verhaal kan ontrafelen.

Te gek voor woorden

Ik zit achter de computer besluiteloos te surfen op zoek naar de beste uitgever voor mijn manuscript. Mijn muis blijft steken bij de aankondiging van de Boekenweek schrijfwedstrijd 2015 met als thema Waanzin.
Dit is mijn kans, de doorbraak na het jarenlang sleutelen aan mijn roman. Zodra ik een waanzinnig verhaal heb geproduceerd en word gekozen tot winnaar komt vanzelf de roep om meer. Uitgevers zullen voor mijn krankzinnig fantastische manuscript in de rij staan. Ik hoef alleen nog maar een verhaal te schrijven van maximaal 1000 woorden.

Wat wordt de openingszin? Liefst prikkelend, geen ellenlange verhandeling. De rode draad van mijn verhaal moet helder zijn met een serieuze boodschap. Wat klinkt dat saai. Waarom zou ik geen gek verhaal schrijven? Wat nu als ik er een vleugje erotiek bij doe? Mijn vingers komen genadeloos neer op het toetsenbord en letters vloeien in elkaar op mijn scherm tot een krankzinnig gaaf verhaal…

De rode Mini Cooper S lonkt naar me. Mijn rode duivel, denk ik. Als ik de straat uitrijd met gillende banden, glijden mijn billen over de lederen bekleding. Bij elke hobbel neemt de spanning op mijn nieuwe kanten string toe. Net buiten het dorp zie ik twee jongemannen staan. Wilde krullen, strakke blauwe T-shirts en gerafelde spijkerbroeken. Piepende remmen, deuren gaan open, slaan dicht.
’Hoi, ik ben Pierre.’
‘Ik ben Antonio.’
Met een schok komt mijn auto weer in beweging. De zon staat op de voorruit, maar dat is niet de reden waarom ik het warm heb. Geritsel van kleding. Ik kijk opzij. Pierre heeft zijn T-shirt uitgegooid, waardoor zijn gebruinde bovenlichaam zichtbaar is.
Antonio zit achter me en ik voel zijn hete adem in mijn nek. ‘Zullen we een pauze nemen?’
Als antwoord rijd ik de auto naar een afgelegen parkeerplaats. Zodra de auto tot stilstand komt, hoor ik Pierre naast me kreunen. Met een ruk word ik van mijn stoel getrokken. Mijn borsten drukken tegen de gespierde benen van Pierre. Zijn handen trekken mijn string opzij en omvatten mijn billen. Zijn mannelijkheid drukt tegen me aan. Ik voel een koude luchtstroom langs me heen gaan.
Fuck! Het is de politie die de deur heeft geopend. ‘Prostitutie op de openbare weg is verboden.’
Het schaamrood kruipt tot op mijn wangen.

‘Lukt het een beetje met het schrijven?’
Mijn vriend legt een hand op mijn schouder en wil zijn blik op het scherm richten. Ik weet niet hoe snel ik met de cursor naar het kruisje rechts bovenin moet gaan: ‘Wilt u de wijzigingen opslaan?’
Per abuis klik ik op ‘niet opslaan’.
‘Ja, het schiet al aardig op.’
Ik staar naar een leeg scherm. Wat zal ik doen? Het is te gek voor woorden. Wat zullen uitgevers wel niet van me denken?
Dan neem ik het besluit. Speciaal voor de Boekenweek 2015 stuur ik een verhaal zonder één woord in. Ook al weet ik: het is waanzin.

Na bovenstaand verhaal: alle gekheid op een stokje. Hoe kan ik de rode draad op een natuurlijke wijze door mijn roman vervlechten? Voor mij betekent het: loslaten van wat de hoofdpersoon is. Doen wat bestsellerschrijver Geert Kimpen altijd zegt: ‘Kwel jouw personages.’
Het zou zomaar kunnen zijn dat ik als schrijver net als de lezer verrast wordt door het einde van het verhaal met het onlosmakelijk ‘Aha’-moment.

Desiree Janssen,
29 maart 2015

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s